توسعه مراکز داده، هوش مصنوعی، خدمات ابری و کسبوکارهای دیجیتال بیش از هر زمان دیگری به برق پایدار و قابل اتکا وابسته است؛ موضوعی که در سالهای اخیر با ناترازی انرژی و چالشهای تأمین برق، به یکی از دغدغههای جدی صنعت فناوری ایران تبدیل شده است. در همین راستا، بخش تخصصی «الکامولت» در بیستونهمین نمایشگاه الکامپ با هدف نزدیکتر کردن صنعت برق و فناوری و طرح راهکارهایی برای افزایش تابآوری زیرساخت انرژی شکل گرفته است.
ایده شکلگیری الکامولت از کجا شکل گرفت و قرار است چه مسئلهای را حل کند؟
ایده شکلگیری الکامولت از شرایطی نشأت گرفت که کشور با تهدیدات خارجی و جنگ تحمیلی سوم مواجه شد و ضرورت افزایش تابآوری صنعت برق بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفت. ما در کشور حدود ۱۴۰ نیروگاه بزرگ داریم و یکی از راهبردهایی که میتواند پایداری شبکه برق را افزایش دهد، حرکت به سمت پراکندگی نیروگاهها و استفاده از نیروگاههای پراکنده است.
الکامولت در واقع میدانی برای شکلگیری و توسعه این تفکر در کشور است؛ استفاده از نیروگاههای گازی مقیاس کوچک، نیروگاههای خورشیدی، ذخیرهسازهای انرژی و در کنار همه اینها، تأکید بر بهینهسازی مصرف. اینها مجموعهای از راهکارهایی هستند که میتوانند به افزایش تابآوری صنعت برق کمک کنند.
با توجه به ناترازی برق، کدامیک از راهکارهای تولید پراکنده، خورشیدی یا ذخیرهسازی میتواند سریعتر پاسخگوی نیاز کشور باشد؟
ابتدا باید تأکید کنم که هیچکدام از این راهکارها به تنهایی کافی نیستند. حدود ۸۰ درصد برق کشور از نیروگاههای حرارتی تأمین میشود و این نیروگاهها به سوختهای فسیلی مانند گاز، گازوئیل و نفت کوره وابستهاند. بنابراین نیروگاههای پراکنده مقیاس کوچک نیز به تنهایی نمیتوانند نیاز کشور را به صورت ۲۴ساعته و در تمام ۳۶۵ روز سال تأمین کنند.
از طرف دیگر، حدود ۸۱ تا ۸۲ درصد مشترکان برق کشور، مشترکان خانگی هستند؛ از حدود ۴۲ میلیون مشترک، نزدیک به ۳۲ تا ۳۳ میلیون مشترک خانگیاند. طبیعتاً استفاده از موتور برق یا نیروگاههای کوچکمقیاس گازی برای همه این مشترکان مقدور نیست و در این بخش باید به سمت نیروگاههای خورشیدی کوچکمقیاس و ذخیرهسازها حرکت کرد.
البته در کلانشهرها نیز توسعه خورشیدی با محدودیتهایی مواجه است؛ برای مثال در ساختمانهای آپارتمانی، سطح پشتبام در دسترس نمیتواند برق مورد نیاز تمام واحدها را تأمین کند. بنابراین یکی از گزینههای قابل استفاده، ذخیرهسازها هستند که البته آنها نیز در نهایت برای چند ساعت قطعی برق پاسخگو هستند و نمیتوانند مشکل خاموشیهای طولانیمدت را حل کنند.
توسعه هوش مصنوعی، مراکز داده و خدمات دیجیتال چه وابستگیای به برق پایدار دارد؟
خیلی ساده اگر بخواهم بگویم، مراکز داده و زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی بدون برق امکان فعالیت ندارند. ما در سندیکای صنعت برق از مدتها قبل تأکید کردهایم که برق، زیرساخت زیرساختها و یک کالای اساسی، استراتژیک و حتی امنیتی است.
امروز ارتباطات در سراسر دنیا بهشدت به فضای مجازی وابسته شده و کسبوکارها نیز به سمت مدلهای مبتنی بر فضای مجازی حرکت کردهاند. دولت الکترونیک، تجارت الکترونیک، بانکداری و بسیاری از خدمات غیرحضوری همگی به اینترنت وابستهاند و اینترنت نیز به برق نیاز دارد.
بنابراین اگر برق نباشد، قطعاً این زیرساختها با مشکل مواجه خواهند شد و جبران آن در مقیاس بزرگ، با راهکارهای موقتی مانند ذخیرهسازها امکانپذیر نیست. این راهکارها نهایتاً میتوانند برای چند ساعت بیبرقی مورد استفاده قرار گیرند و برای قطعیهای طولانیتر پاسخگو نیستند.
بنابراین ناپایداری برق چه اثری بر کسبوکارهای دیجیتال و مراکز داده خواهد داشت؟
امروز نمیتوانیم هوش مصنوعی، مراکز داده و کسبوکارهای مجازی را به شکل متمرکز و بدون توجه به زیرساخت انرژی توسعه دهیم. در دنیا سالهاست بحث «دهکده جهانی» و ارتباطات گسترده از طریق اینترنت مطرح شده است، اما امروز در کشور ما هر اتفاقی میتواند بر دسترسی به اینترنت اثر بگذارد و مسئله برق نیز به این چالش اضافه شده است.
نبود برق میتواند دسترسی به این خدمات را در مقاطعی محدود کند و سرعت آنها را کاهش دهد. از سوی دیگر، برای تأمین برق در زمان قطعی، مراکز داده و کسبوکارها ناچار به استفاده از باتری و ذخیرهساز میشوند که هزینه تأمین خدمات را افزایش میدهد.
در نتیجه، نبود برق پایدار هم دسترسی و کیفیت خدمات را تحت تأثیر قرار میدهد و هم هزینه ارائه این خدمات را افزایش خواهد داد.
الکامولت قرار است یک رویداد مقطعی باشد یا برنامهای برای تداوم آن وجود دارد؟
قرار است الکامولت در قالب یک نمایشگاه دائمی و سالانه ادامه پیدا کند. امسال نیز حضور آن در دل الکامپ به این دلیل است که میخواهیم ارتباط میان صنعت برق، فناوری و توسعه زیرساختهای دیجیتال را به شکل جدیتری نشان دهیم.
اگر درباره برق به عنوان «زیرساخت زیرساختها» صحبت میکنیم، باید بپذیریم که بدون برق تقریباً هیچ چیز امکانپذیر نیست. حتی نبود برق میتواند در فرآیند استخراج و تولید گاز و نفت نیز مشکل ایجاد کند.
برای الکامولت علاوه بر نمایشگاه، برنامههای جانبی نیز پیشبینی شده است. امسال دو نشست عمومی درباره مشکلات حوزه حاکمیتی، توسعه نیروگاههای پراکنده، خردهفروشی برق، ذخیرهسازها و تجارت برق برگزار میشود و سه کارگاه تخصصی نیز در حاشیه نمایشگاه خواهیم داشت.
با توجه به رشد مراکز داده و هوش مصنوعی، آیا زیرساخت فعلی برق کشور پاسخگوی نیاز آینده خواهد بود؟
اگر بخواهیم این بخشها را توسعه دهیم، نمیتوانیم مسئله برق را نادیده بگیریم. برق برای مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی یک نیاز اساسی است و راهکارهای کوتاهمدت مانند UPS و ذخیرهسازها نمیتوانند در مقیاس بزرگ جایگزین یک شبکه پایدار برق شوند.
اگر برق پایدار نداشته باشیم، طبیعتاً توسعه این کسبوکارها نیز با چالشهای جدی مواجه خواهد شد. بنابراین باید همزمان با توسعه فناوری، برای زیرساخت انرژی آن نیز برنامهریزی شود.
یکی از مسائل ریشهای صنعت برق، اقتصاد برق و سرمایهگذاری است. الکامولت چه نقشی در این زمینه میتواند داشته باشد؟
به نظر من این یکی از مهمترین موضوعات است. اگر امروز صنعت برق با مشکل مواجه است، ریشه بخش مهمی از آن در اقتصاد برق قرار دارد. تا زمانی که اقتصاد برق اصلاح نشود، نمیتوانیم انتظار داشته باشیم صنعت برق به شرایط بهینه برسد.
برگزاری الکامولت نیز بدون توجه به تقویت انگیزه سرمایهگذاری و جذب سرمایه نمیتواند نتیجه کامل و مطلوبی داشته باشد. البته چهار روز نمایشگاه و نشستهای آن نمیتواند تمام این مسئله را حل کند، اما باید به این موضوع توجه شود و در سالهای آینده نیز پررنگتر دنبال شود.
در واقع اگر دولت به اقتصاد برق توجه نکند، وضعیت صنعت برق بدتر خواهد شد و با برگزاری نمایشگاه یا برنامههای مشابه نمیتوان زخمهای این صنعت را درمان کرد.
توسعه خودروهای برقی چه جایگاهی در برنامههای الکامولت دارد و ایران چقدر با جهان فاصله دارد؟
مسئله خودروهای برقی در دنیا سابقه طولانی دارد و از حدود سال ۲۰۰۸ به شکل جدی وارد مسیر تجاریسازی شد. البته جالب است بدانیم خودروهای برقی حتی پیش از خودروهای بنزینی نیز در مقاطعی مورد استفاده قرار میگرفتند، اما با توسعه خودروهای بنزینی به حاشیه رفتند.
امروز دنیا علاوه بر خودروهای برقی به سمت خودروهای خودران نیز حرکت کرده و ما در ایران با این سطح جهانی فاصله زیادی داریم. با این حال، در سالهای اخیر با توسعه واردات خودرو و توجه به خودروهای هیبریدی، پلاگینهیبرید و برقی، امیدهایی برای توسعه این حوزه ایجاد شده است.
البته توسعه خودروهای برقی بدون توسعه همزمان زیرساخت شارژ آنها امکانپذیر نیست. در الکامولت نیز به این موضوع پرداخته شده و برای آن کارگاه تخصصی پیشبینی شده است.
اینها جرقههایی برای آینده هستند و امیدواریم ابتدا مسئله اصلی، یعنی پایداری برق، حل شود و سپس بتوانیم زیرساخت شارژ خودروهای برقی را نیز توسعه دهیم. در این حوزه در کشور از سالها قبل فعالیتهایی انجام شده، اما همچنان با مقیاس جهانی فاصله داریم.
اگر بخواهیم از الکامولت یک دستاورد مشخص برای صنعت برق و فناوری کشور انتظار داشته باشیم، مهمترین دستاورد آن چیست؟
اگر بخواهم در یک جمله بگویم، تا زمانی که نگاه دولت به صنعت برق به عنوان یک صنعت زیرساختی، استراتژیک و یک کالای امنیتی و اساسی تغییر نکند، نمیتوان انتظار داشت که صرفاً از برگزاری این نمایشگاه دستاورد بزرگی حاصل شود.
برای تحقق اهداف، اقدامات متعددی باید از سوی دولت، قانونگذار، بانک مرکزی در زمینه تأمین منابع و وزارت صمت در حوزه قوانین، مقررات و واردات انجام شود. در بسیاری از تجهیزات نیز همچنان به واردات و ارتباط با کشورهای دیگر وابسته هستیم.
هدف اصلی ما این است که الکامولت بتواند زمینه همرسانی و همگرایی میان حاکمیت، بخش خصوصی و مردم را ایجاد کند؛ یک مثلث که بتواند فضای انرژی کشور را برای سالهای آینده از «تابآوری» به «پایداری» و سپس از پایداری به سمت مدرنیته و فناوری حرکت دهد.
و در نهایت، الکامولت در نخستین گام چه مسیری را دنبال خواهد کرد؟
به نظر من هنوز برای صحبت درباره تمام ابعاد و نتایج آینده الکامولت کمی زود است. در فاز نخست، چون برق زیرساخت است و امسال این رویداد در دل الکامپ برگزار میشود، امیدواریم نخستین دستاورد آن ایجاد نگاه ویژه به صنعت برق و کمک به احیای این صنعت باشد.
در ادامه میتوانیم درباره سازوکارها و مسیرهای توسعه آن در حوزه فناوری بیشتر صحبت کنیم. این نمایشگاه در واقع محلی است برای کاشتن بذرهایی که قرار است در سالهای آینده به نهال تبدیل شوند و امیدواریم در ادامه شاهد رشد، شکوفایی و بهرهبرداری از ثمرات آن باشیم.
منبع: روزنامه فناوران اطلاعات