مهدی مسائلی دبیر سندیکای صنعت برق ایران در نشست تخصصی مدیرعامل شرکت توانیر با فعالان بخش خصوصی با تأکید بر اینکه سرنوشت توانیر و بخش خصوصی به یکدیگر گره خورده است، بر لزوم انتخاب میان «امنیت جمعی» یا «ناامنی جمعی» تأکید کرد.
مهدی مسائلی در این نشست با بیان اینکه ما در یک کشتی نشسته‌ایم و با وجود تفاوت در جایگاه‌ها و مسئولیت‌ها، مقصد و سرنوشت مشترکی داریم، گفت: امروز باید درباره یک انتخاب اساسی صحبت کنیم؛ آیا می‌خواهیم با پذیرش مسئولیت مشترک و مشارکت واقعی، امنیت و پایداری را برای تمام اجزای صنعت برق فراهم کنیم یا با انتقال مشکلات از یک بخش به بخش دیگر، ناخواسته به سمت ناامنی جمعی حرکت کنیم؟
وی افزود: ما در بخش خصوصی، مشکلات اقتصاد برق و ناترازی‌های عمیق ساختاری آن را به‌خوبی می‌شناسیم. می‌دانیم که دولت، منابع و تعهدات مالی خود در قبال وزارت نیرو را به‌طور کامل و به‌موقع تأمین نکرده است، وصول مطالبات به دلیل تأخیر مشترکان بزرگ صنعتی با چالش روبه‌روست و صادرات انرژی برق به حد بسیار ناچیزی رسیده است.
مسائلی با اشاره به اینکه مدیران وزارت نیرو و توانیر نیز در شرایط ساده‌ای تصمیم نمی‌گیرند و فعالان بخش خصوصی نه از محدودیت‌ها بی‌اطلاع‌اند و انتظار معجزه دارند، تصریح کرد: یک پرسش اساسی وجود دارد؛ اگر اقتصاد برق با ناترازی مواجه است، چرا باید نتیجه نهایی تمام این مشکلات، به بحران نقدینگی، فرسایش سرمایه و تهدید بقای شرکت‌های خصوصی تبدیل شود؟ تا چه زمانی باید سازندگان تجهیزات، پیمانکاران و مشاوران صنعت برق، تأمین‌کننده مالی غیررسمی ناترازی‌های این صنعت باشند؟
وی ادامه داد: ما مشکلات توانیر را مشکلات خود می‌دانیم، اما انتظار داریم توانیر نیز بقای بنگاه‌های خصوصی را بخشی از مسئولیت مشترک صنعت برق بداند.
دبیر سندیکای صنعت برق با اشاره به وضعیت دشوار محیط کسب‌وکار فعالان این حوزه، آنان را «ستاره‌های بی‌چون‌وچرای آسمان برق ایران» خواند و گفت: فضای کسب‌وکار آن‌چنان پیچیده، متغیر و پیش‌بینی‌ناپذیر شده که به نظر می‌رسد فعالان اقتصادی برای هدایت ارابه‌های کسب‌وکار خود، دیگر حتی با دوربین‌های ۳۶۰ درجه هم نمی‌توانند همه خطرات پیرامونشان را ببینند و انگار باید ارابه‌های خود را به دوربین‌های ۵۴۰ درجه مجهز کنند تا خطرات پنهان را نیز رصد نمایند.
وی با اشاره به چالش‌های روزمره شرکت‌های کوچک و متوسط افزود: محیط کسب‌وکار صنعت برق برای بسیاری از شرکت‌های کوچک و متوسط، هر روز فیلم «زنده‌شور» را به رایگان نمایش می‌دهد و مدیران این شرکت‌ها صرفاً تماشاگر نیستند، بلکه بازیگران اصلی آن‌اند که هر روز با نگرانی از پرداخت حقوق کارکنان، تعهدات بانکی و مطالبات وصول‌نشده، برای زنده ماندن بنگاه خود تلاش می‌کنند. اگر این روند ادامه یابد، خاموشی تدریجی این ستاره‌ها، آسمان صنعت برق ایران را نیز کم‌فروغ خواهد کرد.
مسائلی در بخش دیگری از سخنان خود با استفاده از استعاره «آفتاب» و «مهتاب» بیان کرد: آفتاب نمادی از تمرکز وزارت نیرو بر توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و مهتاب اشاره‌ای به طرح مقابله با برق‌دزدی و هدررفت انرژی است؛ بدون تردید هر دو رویکرد ارزشمندند، اما آیا مسائل امروز صنعت برق صرفاً با آفتاب و مهتاب حل خواهد شد؟
وی خاطرنشان کرد: ما از آفتاب استقبال می‌کنیم و ضرورت مهتاب را نیز درک می‌کنیم، اما نباید فراموش کنیم که میان آفتاب و مهتاب، این ستاره‌های بخش خصوصی صنعت برق هستند که باید همچنان روشن بمانند؛ چرا که صنعت برق علاوه بر آفتاب و مهتاب، به حکمرانی مشارکتی، اقتصاد پایدار و اعتماد متقابل نیاز دارد و بخش خصوصی در بحران بی‌قیدوشرط پای کار ایستاده است
بخش خصوصی شریک راهبردی است، نه فقط بازوی اجرایی
دبیر سندیکای صنعت برق ایران در ادامه نشست مشترک با شرکت توانیر، با طرح این پرسش که چرا بخش خصوصی در روزهای تصمیم‌سازی جایگاهی مؤثر ندارد، خواستار ارتقای جایگاه سندیکا از «بازوی اجرایی» به «شریک راهبردی» شد.
مسائلی با اشاره به نقش‌آفرینی بخش خصوصی در روزهای بحران گفت: بخشی که در روزهای بحران، بی‌قیدوشرط پای کار می‌ایستد، چرا نباید در روزهای تصمیم‌سازی، جایگاهی مؤثر و تثبیت‌شده داشته باشد؟ اگر مسئولیت در بحران مشترک است، مشارکت در تصمیم‌سازی نیز باید واقعی باشد.
وی افزود: پیش‌تر در سخنانی ارزشمند تأکید شده بود که «سندیکا منتقد پشت در نیست، بازوی اجرایی توانیر است»؛ ما از این نگاه استقبال می‌کنیم، اما معتقدیم باید یک گام فراتر برویم و سندیکا می‌تواند و باید از جایگاه بازوی اجرایی، به جایگاه شریک راهبردی توانیر ارتقا پیدا کند، چرا که بازوی اجرایی زمانی بیشترین کارایی را خواهد داشت که در شناخت مسئله، طراحی راه‌حل و تصمیم‌سازی نیز نقش داشته باشد.
مسائلی با بیان اینکه سندیکای صنعت برق ایران صرفاً نهادی برای انتقال مطالبات اعضا نیست، بلکه نمایندگی دانش فنی، تجربه اجرایی، شناخت بازار و ظرفیت تولیدی و مهندسی کشور را بر عهده دارد، تصریح کرد: جایگاه سندیکا نباید تنها در کنار میز اجرا باشد؛ بلکه سندیکا باید در کنار میز راهبرد و حکمرانی صنعت برق نیز حضور داشته باشد.
وی در همین رابطه تصریح کرد: البته منظور ما تصدی مسئولیت‌های حاکمیتی توانیر نیست؛ بلکه به‌رسمیت‌شناختن سندیکا به‌عنوان نهاد خودتنظیم‌گر بخش خصوصی و شریک تخصصی در فرآیند سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری و تصمیم‌سازی است.
دبیر سندیکای صنعت برق با تأکید بر اینکه فعالان این حوزه امروز فقط برای بیان مشکلات گرد هم نیامده‌اند بلکه می‌خواهند از گفت‌وگو به سازوکار اجرایی برسند، خاطرنشان کرد: سندیکا در راستای تحقق این همکاری راهبردی، سه پیشنهاد مشخص دارد که می‌تواند گره‌گشای چالش‌های فعلی صنعت باشد.
مسائلی اعلام کرد که مطالبه اصلی فعالان این بخش، ایجاد یک رابطه ارگانیک، ساختاری و مستمر با توانیر است.
وی گفت: رابطه سندیکا و توانیر نباید ارتباطی موردی، مقطعی و وابسته به اشخاص باشد؛ بلکه سندیکا باید بخشی از سازوکار دائمی مشورت، تصمیم‌سازی و حکمرانی مشارکتی صنعت برق قرار گیرد، نه اینکه تنها میهمان جلسات تصمیم‌گیری باشد.
وی در همین راستا پیشنهاد کرد که سازوکاری رسمی و دائمی در سطح راهبردی تعریف شود تا نمایندگان این بخش در بررسی سیاست‌ها، مقررات، قراردادها و تصمیمات کلان نقش مؤثر داشته باشند.
وی همچنین با اشاره به چالش‌های مالی بخش خصوصی افزود: «ما محدودیت نقدینگی توانیر را درک می‌کنیم، اما اوراق خزانه و حواله‌های محصول، جایگزین مناسبی برای پرداخت نقدی مطالبات نیستند؛ به‌ویژه برای شرکت‌های کوچک و متوسط که این ابزارها اثری سمی بر نقدینگی آن‌ها می‌گذارد.
وی تصریح کرد که شرکتی موظف به پرداخت حقوق کارکنان، مالیات، بیمه و تعهدات بانکی است، نمی‌تواند این هزینه‌ها را با حواله تسویه کند و تبدیل این اوراق به پول نقد نیز مستلزم تنزیل و تحمیل هزینه‌های اضافی است.
وی ایجاد سازوکاری مشترک با نقش‌آفرینی مؤثر سندیکا در تعیین تکلیف و اولویت‌بندی مطالبات — با تأکید بر پرداخت نقدی به بنگاه‌های کوچک — را به عنوان راهکار برون‌رفت از این وضعیت پیشنهاد کرد.
وی در خصوص مشارکت در تهیه و پیگیری بودجه سنواتی اظهار داشت: بخش مهمی از مشکلات امروز صنعت برق، ریشه در فاصله میان منابع پیش‌بینی‌شده و تعهدات واقعی این صنعت دارد.
آینده صنعت برق محصول تصمیم‌های مشترک است
دبیر سندیکای صنعت برق ایران در بخش پایانی سخنان خود در نشست مشترک با شرکت توانیر، با انتقاد از شیوه‌های فعلی تعریف پروژه‌ها و تخصیص منابع، تأکید کرد که نباید تاوان شکاف میان آرمان‌ها و واقعیت‌های مالی بر عهده بخش خصوصی گذاشته شود.
مسائلی با اشاره به چالش‌های ساختاری صنعت برق گفت: نباید پروژه‌ها را بر اساس آرمان‌ها تعریف کنیم، منابع مالی آن‌ها را بر اساس محدودیت‌ها تخصیص دهیم و در نهایت، فاصله میان این دو را بر دوش بخش خصوصی بگذاریم.
وی با بازگشت به مفهوم محوری «امنیت جمعی یا ناامنی جمعی» افزود: توانیر بدون بخش خصوصی توانمند، در اجرای برنامه‌های توسعه‌ای و نگهداشت شبکه با محدودیت مواجه می‌شود و بخش خصوصی نیز بدون توانیر مقتدر، پاسخ‌گو و برخوردار از منابع پایدار، نمی‌تواند برای آینده خود برنامه‌ریزی کند.
مسائلی تصریح کرد: اگر نقدینگی بنگاه‌ها از بین برود، سرمایه‌گذاری متوقف شود و نیروهای متخصص از صنعت خارج شوند، خسارت آن صرفاً متوجه چند شرکت خصوصی نخواهد بود؛ بلکه تاب‌آوری کل صنعت برق کشور آسیب خواهد دید.
وی با یادآوری این نکته که بخش خصوصی در بحران ثابت کرده است در کنار توانیر می‌ایستد، یادآور شد: امروز انتظار می‌رود توانیر نیز در تصمیم‌سازی، در کنار بخش خصوصی بایستد؛ چرا که ما نمی‌خواهیم منتقد پشت در باشیم یا صرفاً مجری تصمیماتی شویم که در شکل‌گیری آن‌ها نقشی نداشته‌ایم.
دبیر سندیکای صنعت برق در پایان خاطرنشان کرد: ما می‌خواهیم شریک حل مسئله باشیم؛ شریکی که در تدوین راهبردها حضور دارد، در پیگیری مطالبات نقش ایفا می‌کند، در فرآیند بودجه سنواتی مشارکت دارد و در قبال آینده صنعت برق مسئولیت نمی‌پذیرد، بلکه آینده صنعت برق را نه توانیر به‌تنهایی و نه بخش خصوصی به‌تنهایی می‌سازد، بلکه این آینده محصول تصمیم‌های مشترک و مسئولیت‌پذیری مشترک است.